Duurzaamheid draait zelden om één enkele maatstaf. In complexe systemen heeft het verbeteren van één aspect vaak gevolgen voor een ander aspect: efficiëntie kan ten koste gaan van onderhoudbaarheid, prestaties kunnen leiden tot meer materiaalgebruik en kortetermijnoptimalisatie kan de langetermijnimpact ondermijnen. Het Managing Sustainability Tradeoffs (MAST)-project pakt deze realiteit frontaal aan door methoden en instrumenten te ontwikkelen om duurzaamheidsafwegingen in praktijksystemen te identificeren, analyseren en beheren.
MAST is een door ITEA gefinancierd internationaal onderzoeks- en ontwikkelingsproject, met use cases in Denemarken, Portugal en Nederland. Het project richt zich op software-intensieve systemen, vanuit het besef dat digitale technologieën in toenemende mate bepalend zijn voor hoe producten worden ontworpen, gebruikt en onderhouden – en daarmee ook voor hoe duurzaam ze uiteindelijk zijn. Cirmar levert een bijdrage aan MAST via haar moederbedrijf FBBasic, dat expertise op het gebied van digitale productpaspoorten en standaardisatie inbrengt in het project.
Veel duurzaamheidsbenaderingen richten zich op geïsoleerde verbeteringen, zoals energie-efficiëntie of verminderde uitstoot. MAST vertrekt vanuit een breder perspectief. In software-intensieve systemen wordt duurzaamheid beïnvloed door een combinatie van factoren, waaronder efficiëntie, onderhoudbaarheid, systeemarchitectuur en materiaalgebruik. Beslissingen die worden genomen bij het ontwerpen van software kunnen net zo goed van invloed zijn op de levensduur van hardware, upgradecycli en het verbruik van hulpbronnen als fysieke ontwerpkeuzes.
Binnen MAST wordt duurzaamheid behandeld als een reeks onderling verbonden dimensies die in evenwicht moeten worden gebracht in plaats van afzonderlijk te worden geoptimaliseerd. Dit maakt afwegingen zichtbaar en stelt organisaties in staat om weloverwogen beslissingen te nemen in plaats van te vertrouwen op aannames.
Een van de onderscheidende kenmerken van het MAST-project is dat het naast softwaregerelateerde aspecten ook expliciet aandacht besteedt aan materiaalgebruik. Softwaresystemen staan niet op zichzelf; ze zijn afhankelijk van fysieke infrastructuur, apparaten en componenten waarvan de materialen en gebruikscycli van belang zijn.
Cirmar draagt via FBBasic bij aan dit perspectief door ervoor te zorgen dat materiaaloverwegingen op de juiste wijze worden geïntegreerd in duurzaamheidsanalyses. Dit omvat het koppelen van digitaal systeemgedrag aan fysieke producten en het begrijpen hoe ontwerpkeuzes van invloed zijn op materiaalstromen, vervangingscycli en scenario’s voor het einde van de gebruiksduur.
Binnen het MAST-project spelen digitale productpaspoorten (DPP’s) een belangrijke rol bij het koppelen van gegevens uit verschillende disciplines. Paspoorten bieden een gestructureerde manier om de samenstelling van producten, de systeemarchitectuur, de impact op de gebruikscyclus en circulaire opties te documenteren. Ze helpen ervoor te zorgen dat duurzaamheidsinformatie niet versnipperd is, maar toegankelijk blijft tijdens de ontwikkeling, exploitatie en terugwinning.
Cirmar ondersteunt het opzetten en structureren van DPP’s binnen het project, waardoor use cases zowel digitale als fysieke duurzaamheidsgegevens op een coherente manier kunnen vastleggen. Hierdoor kunnen afwegingen worden geanalyseerd op basis van echte informatie op productniveau in plaats van abstracte indicatoren.
Om duurzaamheidsbenaderingen op te schalen, moeten ze worden afgestemd op normen. Een belangrijke bijdrage van Cirmar en FBBasic binnen MAST is het verband tussen projectresultaten en lopende standaardisatie-inspanningen. Door methoden, datastructuren en digitale tools af te stemmen op opkomende normen, helpt het project ervoor te zorgen dat de resultaten ervan ook buiten individuele pilots kunnen worden toegepast.
Dit werk ondersteunt een bredere toepassing van duurzaamheidsprincipes in software-intensieve systemen en versterkt de basis voor toekomstige regelgevende en industriële kaders.
MAST brengt diverse use cases uit meerdere Europese landen samen, elk met hun eigen context en systeemkenmerken. Deze diversiteit versterkt het project door methoden voor duurzaamheidsafwegingen in verschillende omgevingen en toepassingen te testen. Het versterkt ook het idee dat er geen pasklare oplossing bestaat, maar alleen beter geïnformeerde beslissingen.
Door bij te dragen aan deze use cases helpen Cirmar en FBBasic theoretische modellen te vertalen naar praktische inzichten die organisaties kunnen toepassen bij het ontwerpen, exploiteren en verbeteren van complexe systemen.
In essentie draait MAST om duidelijkheid. Door afwegingen op het gebied van duurzaamheid expliciet te maken, krijgen organisaties de mogelijkheid om bewuste keuzes te maken in plaats van impliciete. Deze transparantie is essentieel voor het bouwen van systemen die niet alleen efficiënt of performant zijn, maar ook echt duurzaam op de lange termijn.
Voor Cirmar weerspiegelt deelname aan MAST een bredere toewijding om digitale tools, materiaalintelligentie en standaardisatie te combineren tot praktische circulaire strategieën. Het laat zien hoe duurzaamheid kan worden geïntegreerd in complexe systemen – niet als een bijzaak, maar als een integraal onderdeel van ontwerp en besluitvorming.